Hỏi đáp · Làm nhà, về nhà mới
Phạm Kim Lâu có làm nhà được không?
Trả lời ngắn
Kim Lâu là quan niệm dân gian về tuổi làm nhà. Theo cách tính phổ biến, lấy tuổi mụ của gia chủ chia cho 9: dư 1 là Kim Lâu Thân, dư 3 là Kim Lâu Thê, dư 6 là Kim Lâu Tử, dư 8 là Kim Lâu Lục súc. Có cách tính khác cho kết quả khác ở nhiều tuổi, web ghi rõ khi hai cách khác nhau. Trong bốn loại, nhiều nguồn cho rằng Lục súc chỉ đáng lưu ý khi nhà có chăn nuôi. Nếu gia đình có kiêng, nhiều nhà chờ năm khác hoặc mượn tuổi người thân.
Kim Lâu trong sách cũ
Trong ba điều hay được nhắc khi làm nhà là Kim Lâu, Hoang ốc và Tam tai, chỉ Kim Lâu có ghi trong sách phong tục cũ. Phan Kế Bính, trong Việt Nam phong tục, viết: "Làm nhà nên tìm ngày Thiên-ân, Thiên-hỉ, kỵ ngày Thiên-hỏa, địa hỏa và tuổi Kim-lâu." Sách chỉ ghi kỵ, không ghi cách tính. Các cách tính đang dùng đều do dân gian truyền lại, và chúng không giống nhau.
Cách phổ biến: tuổi mụ chia 9
Lấy tuổi mụ của gia chủ (năm âm lịch định làm trừ năm sinh âm lịch, cộng 1) chia cho 9, xem số dư:
| Số dư | Tên gọi |
|---|---|
| 1 | Kim Lâu Thân |
| 3 | Kim Lâu Thê |
| 6 | Kim Lâu Tử |
| 8 | Kim Lâu Lục súc |
| 0, 2, 4, 5, 7 | Không phạm |
KTS Hoàng Trà gọi đây là "cách được thống nhất"; nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải gọi là cách dân gian. Có nơi hướng dẫn "cộng các chữ số của tuổi đến khi còn một chữ số" — cách này luôn ra đúng số dư khi chia 9, nên không phải một cách riêng.
Cách thứ hai và chỗ hai cách lệch nhau
Cách thứ hai xét chữ số cuối của tuổi mụ: tận cùng 1, 3, 6, 8 là phạm. Nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải cho rằng cách đúng là cách đếm theo Lạc thư, mà kết quả trùng với cách chữ số cuối; KTS Hoàng Trà lại cho rằng cách chữ số cuối là "hiểu chưa đúng". Hai cách lệch nhau ở 16 trong 36 tuổi mụ từ 25 đến 60:
| Kết quả | Tuổi mụ |
|---|---|
| Cả hai cách đều không phạm | 25, 27, 29, 32, 34, 40, 45, 47, 49, 50, 52, 54, 59 |
| Cả hai cách đều phạm (tên loại có thể khác) | 26, 28, 33, 46, 48, 51, 53 |
| Chỉ cách chia 9 phạm | 30, 35, 37, 39, 42, 44, 55, 57, 60 |
| Chỉ cách chữ số cuối phạm | 31, 36, 38, 41, 43, 56, 58 |
Ví dụ: gia chủ sinh năm 1990 làm nhà năm 2027 thì tuổi mụ là 38. Chia 9 dư 2, không phạm theo cách phổ biến; theo cách chữ số cuối thì phạm Kim Lâu Lục súc. Web dùng cách phổ biến và ghi chú khi cách kia cho kết quả khác, để bạn không bất ngờ khi so với nơi khác.
Bốn loại có nặng nhẹ khác nhau không?
Các nguồn nói khác nhau. KTS Phạm Cương và nhiều bài tổng hợp cùng cho rằng Kim Lâu Lục súc chỉ đáng lưu ý khi nhà có chăn nuôi. Nhiều trang coi Kim Lâu Thân là nặng nhất. Còn nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải cho rằng bốn cung này "không thể hiện tốt hay xấu".
Gia đình bạn có kiêng không?
Đây là câu đầu tiên web hỏi khi gia chủ phạm Kim Lâu. Nhà không kiêng thì chọn ngày như bình thường. Nhà có kiêng thường làm theo một trong hai cách:
- Chờ năm khác: web chỉ ra năm gần nhất gia chủ không phạm.
- Mượn tuổi: nhờ một người thân không phạm năm đó đứng ra làm lễ thay. Web liệt kê các năm sinh đủ điều kiện.
Không cách nào là bắt buộc. Nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ coi xem tuổi làm nhà là chuyện tín ngưỡng; báo VnExpress (1/2023) kể chuyện một người đã có đất, có tiền nhưng phải chờ thêm 6 năm vì được khuyên không động thổ trước 40 tuổi, và một gia đình vẫn ở căn nhà cũ dột nát trong lúc chờ. Chờ đợi cũng có cái giá, cả nhà nên cùng cân nhắc.
Web làm gì, không làm gì
- Tính Kim Lâu năm định làm theo cả hai cách, ghi rõ "theo cách tính phổ biến".
- Hỏi gia đình có kiêng không; không tự khuyên lùi năm.
- Không gắn lời dọa cho năm phạm, không bán lễ hay vật phẩm nào.
→ Tuổi 1990 làm nhà năm nào không phạm? · Mượn tuổi làm nhà là gì, cần làm gì?
Nguồn: Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, III.31 (Wikisource) · VnExpress 2022 — Phạm Đình Hải · VnExpress 2023 — Nguyễn Hùng Vĩ, Phạm Đình Hải · Báo Đầu tư 2020 — KTS Hoàng Trà · Tuổi Trẻ 2018 — KTS Phạm Cương
Thông tin tham khảo theo phong tục và lịch truyền thống; mỗi gia đình có thể theo cách khác.